گرما زدگی

تعریف

بدن انسان بطور عادی ، دارای یک مکانیسم تنظیمی گرمایی میباشد و بر هم خوردن تعادل در این مکانیسم به نحوی که درجه حرارت بدن به طور غیر عادی بالا رود را گرمازدگی می نامند .

علائم

بالا رفتن دمای هوا موجب افزایش تبخیر آب بدن می شود و همراه با این تبخیرات، الکترولیت های سدیم و پتاسیم که جزء مواد ضروری بدن هستند نیز از بدن انسان خارج می شوند.

تبخیر بیش از حد آب از بدن به علت گرمای زیاد، سبب کاهش فشار خون می شود و درنتیجه خون به موقع به کلیه ها و مغز نخواهد رسید.

هنگامی خون به مقدار کافی و در زمان خود به کلیه ها نرسد، میزان ادرار کاهش یافته و مقدار سم های اوره و کراتین در بدن افزایش می یابد و در صورت زنده ماندن، فرد دچار نارسایی حاد کلیه خواهد شد که باید به طور مداوم دیالیز شود.

درصورت پایین آمدن فشار خون و نرسیدن خون به مغز فرد دچار سرگیجه شده و در این صورت فرد گرما زده با بی هوشی نیمه کامل بر زمین خواهد افتاد.

در صورت عدم تشخیص یا انجام ندادن مراقبت های لازم ، احتمال بروز عوارض و حتی مرگ و میر در این افراد بالاست.

فرد گرمازده اغلب خسته و گیج می شود و ممکن است دچار برخی علائم شاخص در گرما زدگی

اختلال در هوشیاری ، دمای بالای بدن که گاه تا 41 درجه می رسد ، در شرایط حاد عدم تعرق ، سردرد ، گرفتگی عضلات، پوست خشک و داغ ، تهوع یا استفراغ ، ، تشنج ، اختلالات ریتم قلب که میتواند منجر به سنکوپ گردد ، اختلال در تکلم و گاه هزیان ، رنگ پریدگی و افت فشار خون ، نبض ضعیف ، ، کاهش حجم ادرار

دربحث امدادی گرمازده شدن در دو طیف کلاسیک و فعالیتی مورد بررسی قرار میگیرد

الف - کلاسیک یا non exertional.

در فرم کلاسیک گرمازده شدن مربوط به طیفی از افراد هستند که بدون داشتن فعالیت حرکتی خاص هستند پس از چند روز تماس با محیطهایی که داری هوای گرم و فاقد امکان تهویه مناسب هستند رخ میدهد

این عزیزان معمولا بعلت استفاده از داروهای همچون ( آرامبخش و خواب آور، آنتی کولینرژیک، آنتی هیستامین و داورهای مدر) و یا دچار بودن به بیماریهایی همچون بیماری قلبی عروقی ، بیماریهای مزمن ، بیماریهای روانی و یا دچار بودن به چاقی مزمن و یا بالا بودن سن در معرض چنین خطری هستند .

ب ) فعالیتی یا exertional.

در فرم فعالیتی شاهد گرمازدگی در سنین پائین تر هستیم معمولا این مشکل برای کارگران ساختمانی خصوصا آنان که در معرض تابش نور خورشید هستند و یا افرادی که مجبورا ساعتها در زیر آفتاب راه بروند و یا ورزشهای سنگینی همچون فوتبال انجام بدهند اتفاق می افتد..

آسيبهاي حاصل از گرما به تناسب شدت آن به سه گروه تقسيم مي شوند .

1- گرمازدگي خفيف 2- گرمازدگي متوسط 3- گرمازدگي شديد

1- گرمازدگي خفيف : اين حالت وقتي پيش مي آيد كه فردي به مدت طولاني در معرض حرارتي نسبتا بالا قرار گيرد. .

علايم آن اغلب به صورت: گرفتگي عضلاني، خستگي مفرط و گاهي سرگيجه و غش مي باشد .

1- مصدوم را به محل خنكي منتقل سازيد.

2- به مصدوم محلول ORS يا محلول آب و نمك و شكر (1 قاشق چايخوري نمك با 8 قاشق چايخوري شكر در يك ليتر آب) بدهيد.

3- عضلات گرفته گرمازده را ماساژ دهيد.

4- حوله مرطوب روي پيشاني و عضلات گرفتار مصدوم قرار دهيد.

5- اگر علايم بهبود نيافت يا وخيمتر شد مصدوم را به مركز درماني منتقل كنيد.

6- بیمار باید استراحت نماید و در صورت لزوم از پنکه برای خنک کردن او استفاده شود.

2- گرمازدگي متوسط : اين حالت به دليل قرار گرفتن فرد در معرض گرماي زياد و فعاليت بدني شديد در محيط، مثل: ملاحان، كشاورزان، آتش نشانها، پيش مي آيد. علايم بصورت: سرگيجه و عدم هوشياري است و به دنبال آن پوست رنگ پريده مي شود . ساير علايم به صورت تنفس سريع و سطحي، نبض ضعيف، ضعف و تعريق بدن مي باشد.

1- باید وی را به مکانی خنک مثل زیرسایه بان یا اتاق برده ، لباس های وی را از بدن خارج نمود .

2- مصدوم را وادار به دراز كشيدن كرده و پاهاي او را بالا آوريد .

3- بوسيله پارچه مرطوب و باد زدن و يا هر وسيله ديگر مصدوم را خنك كنيد . از روشهای متداول برای خنک کردن فرد گرمازده استفاده از یک ملحفه نازک مرطوب است بهتر است ابتدا ملحفه را خیس کرده و روی بدن وی کشیده و هر چند دقیقه یکبار ملحفه را مرطوب کرده و یا تکان دادن ملحفه مرطوب موجب پائین آمدن دمای بیمار شوید تا بتدریج بدن فرد گرما زده خنک شود .

4- به مصدوم محلول ORS يا محلول آب و نمك و شكر بدهيد. ( مشروط بر اينكه هوشيار بوده و استفراغ نكند)

5- به هنگام ضرورت باید از کپسول اکسیژن استفاده نمود و در نبود اکسیژن ، اگر لازم شد به مريض تنفس مصنوعي بدهيد .

6- همواره در این مواقع که با فرد گرما زده روبرو هستید توجه داشته باشید که استفاده از داروهای تب بر در اینگونه موارد هیچگونه اثری نمی گذارد چرا که در این افراد سیستم تنظیم مرکزی دما مشکلی ندارد و در واقع بالا بودن دمای بدن ناشی از محیط است.

7- و پس از انجام اقدامات اولیه میبایست در صورت عدم بهبودي فرد گرمازده او را سريعا به مركز درماني منتقل سازيد

3- گرمازدگي شديد : اين حالت بسيار خطرناك است بيشتر در روزهاي گرم و مرطوب اتفاق مي افتد .

علايم :

قيافه گرمازده، تب دار بوده، پوست گرم و خشك و تنفس سطحي و نبض ضعيف مي شود . درجه حرارت بدن مصدوم افزايش يافته، عدم هوشياري و احتمالا اغما و تشنج نيز جزو ساير علايم ميباشند.

1- تمام لباسهاي مصدوم را درآورده و او را در حوله يا پارچه مرطوب قرار دهيد . مي توان مصدوم را داخل وان یا لگن آب سرد قرار داد .(مواظب باشيد مصدوم غرق نشود) در مواقع حاد با تجویز و نظارت پزشک می توان از قرار دادن كيسه هاي يخ در كشاله ران زير بغل زانو مچ دست و پا نيز استفاده كرد.

2- اگر مريض دچار شوك است شوك را درمان كنيد.

3- در صورت داشتن امکانتات استحمام توجه کنید که استحمام با آب سرد ممکن است سبب شوک و مرگ بیمارشود ، لذا بهتر است با آبی که ۲ تا ۳ درجه خنک تر از دمای بدن بیمار باشد بیمار را خنک کرد تا وقتی که دمای بدن او به ۳۹ درجه سانتیگراد برسد به این نکته توجه داشته باشید که از گذاشتن بیمار در وان یخ بدون دستور مستقیم پزشک جدا خوداری کنید !

4- در این مواقع باید به بیمار مایعات خنک خورانده شود تا دمای بدن وی به حدود دمای طبیعی برسد . توجه داشته باشید تا پائین آمدن دمای بدن ، مرطوب کردن ملحفه و بدن را می باید ادامه داده و پس از انجام کمک های اولیه حتما باید فرد مصدوم را به مرکز فوریت های پزشکی رساند .

چگونه از گرمازدگی پیشگیری کنیم

۱ - پوشش افراد در دچار شدن انها به گرما زدگی بسیار تاثیر گذار است ! استفاده از البسه با زنگ روشن و خصوصا پنبه ای می تواند در حفاظت از جان شما موثر باشد ! از پوشیدن لباسهای تنگ و یا دارای الیاف مصنوعی جدا خوداری نموده و سعی کنید تا میتوانید از پوشیدن لباسهای تیره خوداری نمائید . از پوشیدن لباسهای ضخیم و غیرقابل نفود در فصل گرما که مانع تبخیر عرق و دفع گرما می شود جدا خودداری نمائید.

۲ –نوشیدن را هرگز فراموش نکنید !! در زمان فعالیت شدید بدنی به قدر کافی مایعات بنوشید .

۳ – میبایست توجه نمود که اگر مجبور به فعالیت سنگین در شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب به مدت طولانی هستید حتما میبایست برای احتمال دچار شدن به گرمازدگی دارای برنامه پیشگیری بوده و خصوصا با یک برنامه منظم سعی نمائید که بدن شما با فعالیت و شرایط سخت محیط کار خود امکان انطباق را پیدا نماید .

۴ – توجه داشته باشید در کارهایی که افراد در معرض گرمای مستقیم و یا تابش نور آفتاب قرار دارند همچون ، کارگاههای ساختمانی و یا فعالیت های ورزشی گروهی ، گرمازده شدن یکی از افراد به معنای هشدار جدی به تمامی کارگران و دوستانی است که سرگرم کار میباشند و می باید مسئولان در این مواقع اقدامات احتیاطی را برای بقیه افراد در نظر داشته باشند .

5- میبایست توجه داشته باشید که اگر هوا گرم و خشک باشد و تهویه کافی هم وجود داشته باشد احتمال گرمازدگی به نسبت از محیطهای گرم و مرطوب و یا دارای سیستم تهویه نامناسب کمتر میباشد

۶ - داروهائی که فرد را مستعد گرمازدگی می کند باید با نظر پزشک معالج با داروهای دیگری جایگزین شود یا به طرز مناسب از آنها استفاده شود

7- بهترین نوشیدنی بی گمان آب میباشد و بهتر است همواره قبل از احساس تشنگی آب نوشید . توجه داشته باشید برای افرادی که دارای فعالیتهای سنگین بدنی هستند توصیه می شود که در برنامه غذایی خود از نمک و شکر و لیموی تازه به طور متناوب استفاده نمایند

پيدا كردن آب.

بهترين مكان براي جستجوي آب، كف دره‌ها و مسيل رودخانه‌هاي خشك قديمي است، جايي كه آب طبيعتاً از زمين خارج مي‌شود و امكان دسترسي به آب از هر جايي ديگر بيشتر است. اگر جوي يا حوضچه‌ي آب ديده نمي‌شود، به دنبال قسمتهايي از زمين كه گياه در آن روئيده است بگرديدو سعي كنيد نقطه‌ي مناسبي از آن را حفر كنيد. ممكن است آب كمب پايينتر از سطح زمين وجود داشته باشد و در حفره جمع شود. حتي كندن كف آبكندها و بستر جوي‌هاي خشك ممكن است باعث جوشيدن چشمه‌اي در زير سطح زمين شود، به خصوص در ريگزار اين احتمال بيشتر وجود دارد. در كوه، شكاف‌هاي بين سنگ‌ها را بگرديد، ممكن است آب پيدا كنيد.

در ساحل، كندن زمين در بالاي خط مدّ، به‌خصوص جاهايي كه توده‌هاي شني بادآورده وجود دارد،‌ مي‌تواند شما را به آب آشاميدني برساند (حدود 5 سانتيمتر يا 2 اينچ، كه در روي آب شور قرار دارد) . اين آب ممكن است شور مزه باشد؛ اما قابل شرب است. در پايين پرتگاه‌هاي ساحلي، به دنبال سبزي‌ها و گياهان آب‌دار بگرديد، حتي خزه و سرخس. اين گياهان معمولاً‌ درجايي كه صخره‌ها جابجا شده و تغيير وضع داده‌اند، وجود دارند و همان جا ممكن است مقداري آب شيرين يا حتي چشمه پيدا كنيد.

اگر چنانچه آب شيرين به هيچ وجه پيدا نشود، آب شور هم بوسيله‌ي تقطير قابل استفاده است. (چگونگي انجام اين عمل در بخش تقطير و روش خورشيدي شرح داده مي‌شود).

دقت كنيد هرگاه حوضچه‌ي آبي را ديديد كه در اطراف آن گياه وجود ندارد، يا استخوان حيوانات در آنجا ديده مي‌شود، بدانيد كه احتمال خطرناك بودن آن آب زياد است و ممكن است به مواد شيميايي آلوده شده باشد. كنار آب را بررسي كنيد، ممكن است نشانه‌هاي قليايي شدن آب را پيدا كنيد. هميشه آبي را كه از حوضچه‌هاي آب روي زمين برمي‌داريد، بجوشانيد.

در صحرا درياچه‌هايي هستند كه راه خروج ندارند. اين درياچه‌ها نمكي هستند و آب آنها قبل از نوشيدن بايد تقطير شود.

به استثناي باران‌هاي اسيدي كه حاصل فعاليت كارخانه‌ها و مراكز صنعتي است و مي‌تواند باعث ايجاد آلودگي در خاك شود، آب باران در هر كجا قابل شرب است و فقط نياز به جمع كردن دارد. از حوضچه‌هاي بزرگ استفاده كنيد. حفره‌اي در زمين ايجاد كنيد و سطح كف و اطراف آن را با خاك رس بپوشانيد، حوضچه‌ي خوبي خواهد بود و مي‌تواند آب باران را براي شما ذخيره كند. اگر پلاستيك يا پارچه غير قابل نفوذ ديگري به همراه نداريد، از ورقه‌هاي فلزي يا پوست درخت هم مي‌توانيد براي نگهداري آب استفاده كنيد. اگر احتمال آلودگي در آب جمع‌آوري شده وجود دارد، آن را بجوشانيد.

در مناطقي كه هوا در روز خيلي گرم و در شب سرد است، شبنم فراواني مي‌توان پيدا كرد. وقتي شبنم روس سطوح فلزي جمع مي‌شود، مي‌توان آن را نوشيد.

از پارچه و لباس هم مي‌توانيد براي جمع‌آوري آب استفاده كنيد و در موقع نياز آن را بچلانيد. يك راه جمع‌آوري آب توسط پارچه آن است كه پارچه تميز را دور ساق پا و زانوها بپيچيد و در درون گياه خيس قديم بزنيد.

اغلب حيوانات مدام به آب نياز دارند. علف‌خوران اگرچه در مسافت‌هاي طولاني چرا مي‌كنند؛ ولي هرگز از آب دور نمي‌شوند، چرا كه صبح زود و غروب نياز به آبشخور دارند. پيگيري ردپاي شكارهاي بزرگ اغلب به آب منتهي مي‌شود. اين ردپا را (رو به پايين) تعقيب كنيد. گوشتخوارن مي‌توانند مدت زيادي را بدون آب سر كنند؛ زيرا آب لازم براي بدن خود را از طريق شكار تأمين مي‌كنند. بنابراين، نشانه‌هاي مثبتي براي رسيدن به آب نيستند.

پرندگان دانه‌خوار، مثل سهره و كبوتر و مانند آن،‌ هرگز از آب دور نمي‌شوند. اين پرندگان صبح و عصر آب مي‌نوشند. در نظر داشته باشيد كه وقتي اين پرندگان مستقيم و پايين پرواز مي‌كنند، به سمت آب مي‌روند. وقتي از آب برمي‌گردند، سنگين‌اند و از درخت به درخت پرواز مي‌كنند تا متناوباً استراحت كنند. مسير آنها را پيدا كنيد، به آب خواهيد رسيد.

پرندگان آبي مي‌توانند مسافت‌هاي زيادي را بدون آب و غذا پرواز كنند. پس وجود آنان لزوماً علامت وجود آب در نزديكي نيست. قوش‌ها، عقاب‌ها و ديگر پرندگان شكاري مي‌توانند آب لازم براي بدن خود را از طريق مايعات موجود در بدن قربانيان خود تأمين كنند، پس نمي‌توان وجود آنان را علامت وجود آب دانست.

* خزندگان

خزندگان نيز نمي‌توانند شما را در يافتن آب كمك كنند. آنها از شبنم و رطوبت بدن شكار خود استفاده مي‌كنند و مي‌توانند مدت مديدي را بدون آب سر كنند.

* حشرات

حشرات به خصوص زنبورها، علايم خوبي هستند. آنها از 5/6 كيلومتر دور از لانه يا كندوي خود پرواز مي‌كنند؛ اما براي نوشيدن آب وقت معيني ندارند. مورچه‌ها به آب وابسته‌اند. يك ستون مورچه كه از درخت بالا مي‌رود،‌ به طرف ذخيره كوچكي از آب در حركت است. اغلب مگس‌ها در فاصله‌ي 90 متري آب هستند، بويژه خرمگس‌هاي اروپايي با بدن قوس و قزحي‌شان.

* آثار انسان

آثار پاي انسان نيز ممكن است به حفره‌ي آبي ختم شود. البته ممكن است روي آن پوشيده شده باشد. سرپوش را برداريد!

عرق بدن خود را جيره بندي كنيد، نه آب را !

اگر مجبوريد آب را جيره‌بندي كنيد، آن را مزه‌ مزه كنيد و آرام بنوشيد. پس اگر طي مسافتي طولاني بدون آب، وقتي آب پيدا كرديد، با ولع ننوشيد. ابتدا آب را مزه مزه كنيد و جرعه كوچك بنوشيد. جرعه‌هاي بزرگ در شخصي كه تشنگي زياد كشيده،‌ ايجاد تهوع و استفراغ خواهد كرد و مايعات ضروري بدن را به تحليل خواهد برد.

درخت و ريشه‌هاي گياهان، آب را از زمين مي‌كشند؛ اما درخت ممكن است آب را از يك حوضچه‌ي زيرزميني، در فاصله‌ي 15 متري يا بيشتر بگيرد. رسيدن به اين حوضچه با حفر چاله دشوار است. پس خودتان را براي كندن زمين خسته نكنيد، بگذاريد درخت آب را براي شما بالا بكشد. يك پاكت پلاستيكي را روي يك سر شاخه پر برگ محكم ببنديد. تعريق برگ‌ها، آب را در پلاستيك جمع خواهد كرد. براي اين كار؛

شاخه‌هاي پر برگ و تازه را انتخاب كنيد. پس از اينكه برگ‌ها درون پاكت جاي گرفت، دهانه پاكت را به شاخه محكم كنيد، به گونه‌اي كه مفري براي خروج بخار حاصله از تنفس برگ‌ها وجود نداشته باشد. قرار دادن پلاستيك روي هر گياهي رطوبت حاصل از تنفس گياه را نگاه خواهد داشت و هنگاميكه پلاستيك سرد شود، به‌صورت قطره‌هاي آب در آن ظاهر خواهد شد. مواظب باشيد برگ‌ها با پلاستيك برخورد پيدا نكنند؛ زيرا باعث انحراف قطرات آب جمع شده در پلاستيك در مسير شيارهاي برگ خواهد شد.

حتي سبزي‌ها و برگ‌هاي كنده شده اگر در يك پاكت پلاستيك بزرگ قرار گيرند و كمي بمانند و گرم شوند، توليد آب خواهند كرد. برگ‌ها را در ته پلاستيك قرار دهيد و به‌وسيله‌ي طناب از بالا يا تكيه‌گاه چوبي از پايين، پلاستيك را به‌شكلي درآوريد كه اولاً برگ‌ها با ديواره‌ي پلاستيك تماس پيدا نكنند و ثانياً شيب اطراف پاكت طوري باشد كه قطرات آب در يكجا جمع شود.

حفره‌اي به عمق 45 سانتيمتر و قطر 90 سانتيمتر حفر كنيد. ظرفي را در وسط آن ارائه دهيد و روي آن را با روكشي پلاستيكي بپوشانيد. سنگ يا جسم ديگري را در وسط روكش بگذاريد، طوري كه انتهاي شيب اطراف آن درست روي ظرف قرار گيرد. حرارت خورشيد باعث بالارفتن درجه حرارت هوا و خاك حفره خواهد شد و بخار توليد مي‌شود. بخار حاصله بصورت قطرات آب در سطح زيرين روكش گرد آمده و داخل ظرف خواهد ريخت. اين روش – به‌ويژه در مناطق صحرايي و هرجا كه هوا در طول روز گرم و در شب سرد است – بسيار سودمند خواهد بود. پلاستيك خيلي زودتر از هوا سرد شده و كنداسيون زيادي را سبب مي‌شود. در اين روش تقطير، در هر 24 ساعت حداقل مي‌توانيد 55 سي‌سي آب بدست آوريد.

با روش خورشيدي مي‌توانيد از مايعات مسموم يا آلوده نيز آب سالم و قابل شرب تهيه كنيد.((ادرار ، آبهای شور ، و...))

اگر برايتان مقدور بود، آب موجود در ظرف را به وسيله‌ي سيفون خارج كنيد. بدين ترتيب مجبور نخواهيد بود به تركيب سيستم دست بزنيد.

هرگز ادرار يا آب دريا را ننوشيد، هرگز! اما از هر دوي آنها مي‌توانيد پس از تقطير آب قابل شرب تهيه كنيد. پس از تقطير آب دريا، مي‌توانيد از نمك باقيمانده از آن هم استفاده كنيد.

كيت‌هاي تقطير يكي از لوازم ضروري براي طبيعت مردان است؛ اما خودتان هم مي‌توانيد آن را بسازيد. براي تقطير يك مايع،‌ شما به چيزي نياز داريد كه كار قرع و انبيق را برايتان انجام دهد. شلنگي را از دو سو در دو ظرف قرار دهيد و اطراف درپوش ظرف را محكم كنيد. در يك ظرف مايع قابل تقطير قرار دارد كه با حرارت گرم مي‌شود و بخار حاصله از مسير شلنگ را به‌ داخل ظرف ديگر مي‌ريزد. بهتر است اطراف شلنگ را به‌وسيله‌ي آب خنك نگاه داريد تا عمل تقطير بهتر انجام گيرد. براي جلوگيري از هدر رفتن بخار آب، اطراف مدخل ورود شلنگ به ظرف‌ها را با گل يا شن خيس محكم كنيد.

روش ساده‌تر، استفاده از روش تقطير خورشيدي است. اين روش بيشتر طول مي‌كشد؛ اما انجام آن ساده‌تر است.

براي پوشاندن در ظرف مي‌توانيد از ورقه‌اي فلزي يا پوست درخت و حتي برگ استفاده كنيد.